O pracy w Europejskiej Służbie Działań Zewnętrznych rozmawiamy z Dominiką Krois, Zastępcą Stałego Przedstawiciela UE przy UNIDO w Delegacji UE przy ONZ w Wiedniu.

Na początek wyjaśnijmy, czym jest Europejska Służba Działań Zewnętrznych? Jakie czekają ją wyzwania w najbliższym czasie?

DK: Mandat ESDZ jest określony decyzją Rady UE z 26 lipca 2010 r. (2010/427/EU). Decyzja nakłada na ESDZ obowiązek  wspierania Wysokiej Przedstawiciel UE ds. Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa w zakresie wykonywanych przez nią zadań jako wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej oraz przewodnicząca Rady UE ds. Zagranicznych w celu realizacji WPZiB oraz zapewnienia spójności podejmowanych przez UE działań zewnętrznych.

Myślę, że wyzwaniem dla ESDZ jest umiejętna współpraca z państwami członkowskimi, ich pozyskanie do współpracy, dzielenie się informacjami, współdziałanie pro publico bono, czyli na rzecz Unii Europejskiej i jej państw członkowskich.

W zakresie tzw. wielkiej polityki wyzwaniem jest zagwarantowanie jednolitości/spójności polityki zagranicznej UE. Są też oczywiście inne wyzwania stojące przed całą UE, jak np. przezwyciężenie kryzysu finansowego, który może tylko pozornie nie ma wpływu na funkcjonowanie ESDZ. W praktyce jednak wyklucza podejmowanie działań na rzecz zwiększenia widoczności UE, tzw. dyplomacji publicznej, etc.

Jakie wymagania stawiane są dyplomatom z dyplomacji narodowych państw członkowskich, aby mogli uzyskać pracę w ESDZ? Jakiego typu umiejętności i wiedza są wymagane? Czy praca w Ministerstwie Spraw Zagranicznych pomogła w zdobyciu wiedzy i doświadczenia wymaganego w ESDZ?

DK: Wymagania są każdorazowo wymieniane w informacji o wakacie na danym stanowisku przesyłany przez ESDZ. W okresie przejściowym, tj. do polowy 2013 r. do ESDZ z puli przypadającej  dla państw członkowskich rekrutowani są prawie wyłącznie pracownicy MSZ państw członkowskich (z wyjątkami w zakresie m. in. specjalistów ws. zarządzania kryzysowego, logistyki, spraw wojskowych, IT etc.), po tym okresie rekrutowane będą mogły być również osoby pracujące w innych instytucjach UE.

Ubiegając sie o pracę, należy zadać sobie pytanie, czy Pani/Pan na podstawie  oceny własnego doświadczenia sami byście się zatrudnili, czy moje doświadczenie odpowiada profilowi danego stanowiska, czy juz wcześniej pracowaliście Państwo na podobnym stanowisku.. ESDZ poszukuje pracowników, którym mogłaby powierzyć zadania do realizacji od razu, tj. bez konieczności dodatkowego wprowadzania i przyuczania do zawodu. Większość moich kolegów z Delegacji UE w Wiedniu juz wcześniej przez kilka lat pracowała na odpowiednich stanowiskach w misjach/przedstawicielstwach w Wiedniu. Praca w MSZ jest conditio sine qua non pracy w ESDZ.

Jak wygląda proces rekrutacyjny do ESDZ? Jak można się do tego procesu przygotować. Który etap był najtrudniejszy?

DK: Proces rekrutacyjny w moim przypadku był bardzo długi. Trwał ok. 15 miesięcy. Rozpoczyna sie od dobrze sprofilowanego listu motywacyjnego, w którym należy przekonać "czytelników" o swoim odpowiednim przygotowaniu na stanowisko (doświadczenie) oraz podejściu do ESDZ. Stanowi to zasadniczy element  dwustopniowej procedury (wstępnej, sprawdzającej obiektywne spełnienie wymagań oraz kolejnej selekcjonującej spośród osób spełniających wszystkie wymagania). W konsekwencji wyłanianych jest 3-5 osób na każde stanowisko. Kandydaci ci zapraszani są następnie na rozmowę z panelem selekcyjnym. Rozmowa trwa ok. 30 minut, jest prowadzona w dwóch językach (angielskim i francuskim). Zadawane pytania odpowiadają profilowi danego stanowiska, tzn. jeżeli ktoś ubiega sie o pracę w Delegacji UE przy ONZ powinien spodziewać się pytań z zakresu stosunków UE–ONZ, wyzwań stojących przed UE w ONZ.. Rozmowa nie ma na celu wyłapania braków, raczej sprawdza takie umiejętności dyplomatyczne jak prezentacja tematu, ustrukturyzowanie wypowiedzi, swoboda wypowiedzi, czy wreszcie pewność siebie (zalecana w umiarze). Oczywiście charyzma pomaga.

Jest  to pewnego rodzaju show, którego celem jest udowodnienie, ze jest się najlepszym. Jednakże, pomimo wyraźnych kryteriów oceny, niewątpliwie dużo zależy od komisji, od tego, jakich cech poszukuje w kandydatach i jakie "osobiście" ceni. To wszystko. Dalszy etap rekrutacji pozostaje juz tylko wypadkową zasad równowagi geograficznej i instytucjonalnej (ESDZ powinien zatrudniać pracowników krajowych MSZów, Komisji Europejskiej oraz Sekretariatu Rady UE w odpowiednich proporcjach). Pewną rolę odgrywa również tzw. gender mainstreaming.

Jakie rady może Pani przekazać świeżo upieczonym absolwentom wyższych uczelni, którzy kiedyś po zdobyciu odpowiedniego doświadczenia w pracy w MSZ, chcieliby dostać się do Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych? Czy są jakieś obszary lub konkretne działania, na które powinni zwrócić szczególną uwagę?

DK: Przede wszystkim radziłabym nie traktować MSZ jako trampoliny do ESDZ. Praca w MSZ na wielu stanowiskach jest szalenie ciekawa i może dać dużo satysfakcji. Przez ostatnie pięć lat kilkakrotnie pełniłam funkcje wiceprzewodniczącego i sprawozdawcy dwóch międzynarodowych konferencji, przewodniczyłam wielu grupom roboczym, pełniłam funkcje eksperta prawnego ONZ ds. korupcji. Wszystkie te funkcje są i będą jeszcze przez wiele zastrzeżone dla przedstawicieli państw członkowskich ONZ.

Trzeba się po prostu bardzo starać, podejmować wyzwania dające doświadczenie i wzbogacające wiedzę, a przede wszystkim znaleźć upodobanie w tym, co sie robi bez specjalnej kalkulacji na przyszłość. Wszelkie oczekiwania niosą ze sobą  ryzyko rozczarowania.

W ilu językach pracuje ESDZ? Wystarczy znać płynnie jeden język obcy, czy to w ESDZ zdecydowanie za mało?

DK: ESDZ pracuje w dwóch językach, tj.: angielskim i francuskim, których znajomość, jak wspomniałam, jest sprawdzana w trakcie rozmowy kwalifikacyjnej.

Dominika Krois - doktor nauk prawnych, pracownik MSZ od 1999 r., po ukończeniu aplikacji dyplomatycznej pełniła m. in. funkcję asystenta Ministra Spraw Zagranicznych, p. Władysława Bartoszewskiego, II Sekretarza Ambasady RP w Berlinie, Zastępcy Stałego Przedstawiciela RP przy Biurze NZ w Wiedniu, wiceprzewodniczącego i sprawozdawcy Konferencji Państw Stron Konwencji NZ przeciwko korupcji, wiceprzewodniczącego Konwencji Państw Stron Konwencji NZ przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej. Obecnie pełni m. in. funkcję Zastępcy Stałego Przedstawiciela UE przy UNIDO w Delegacji UE przy ONZ w Wiedniu.